معرفی

 

اين گروه از سال 1373 تا سال 1384 با نام گروه تاريخ در دفتر تبليغات اسلامي خراسان رضوي فعالیت نمود و پس از تأسيس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي در قم و لزوم برپايي گروه‌هايي با گرايش‌هاي مستقل، از سال 1385 با نام جديد «گروه مطالعات شرق اسلامي» به فعاليت‌هاي پژوهشي خود ادامه مي‌دهد.

از نظر زماني مطالعات اين گروه بر مسائل فرهنگي و تمدني 400 سال اخير و از نظر مكاني نيز مطالعات گروه، در قلمرو ايران، افغانستان، هند ، پاكستان و آسياي ميانه انجام خواهد شد و شرق اسلامي به اين كشورها اطلاق مي‌گردد.

 

 

اهداف

 

1. بازيابي و كشف ظرفيت‌هاي فرهنگي و تمدني منطقه.

2. تقويت همگرايي‌هاي علمي و پژوهشي در منطقه.

3. كوشش در مسير شكل‌گيري ساختارهاي نوين فرهنگ و تمدن اسلامي در منطقه.

4. كوشش در مسير ايجاد ارتباطات سازمان يافته علمي و پژوهشي ميان مؤسسات و نهادهاي علمي منطقه.

 

ساختار

  شوراي علمي گروه
  شوراي علمي گروه در دهه‌ي آغازين فعاليت خود از افراد صاحب نظر و اساتيد مبرزي تشكيل گرديد و علاوه بر آن شماري از متخصصان اين رشته به عنوان مشاوران علمي در طي سالهاي گذشته و در قالب پروژه‌هاي علمي تحت نام استادان راهنما و مشاور در انجام طرحها، گروه را ياري كرده‌اند. همچنين عده قابل توجهي از پژوهشگران در جريان اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي گروه حضور داشته‌اند كه اكثراً از اعضاي هيأت علمي دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي مي‌باشند.

 شوراي علمي گروه عبارت است از : آقايان دكتر حسن شكوهيان ، دكتر شانه چي ، دكتر محمد باغستاني و استاد غلامرضا جلالي .

 

کارنامه تلاش

عناوين فعاليت‌هاي پژوهشي گروه با رويكرد « تاريخ حوزه ها »  :

1. سابقه دوازده سال فعاليت پژوهشي با نام گروه تاريخ حوزه‌ها.

2. انجام 8 پروژه‌ در موضوعات گوناگون كه عبارتند از:

الف. تاريخ تشيع: سه پروژه به نام‌هاي «دولت شيعي حمدانيان»، «دولت شيعي فاطميان» و «روابط علما با دولت شيعي آل بويه» [سال‌هاي 1373- 1376]

ب. فلسفه تاريخ: «قهرمان درتاريخ»، «غايت در تاريخ»، «فلسفه تاريخ جهان اسلام» [سال‌هاي 1377- 1380]

ج. تاريخ معاصر: «رابطه روشنفكران و روحانيت از مشروطه تا انقلاب اسلامي» [سال‌ 1381- 1382]

د. تاريخ سياسي اسلام: «بنيادهاي ديني حكومت پيامبر(ص)» [1383- 1385]

3. تشكيل شوراي علمي گروه با حضور استادان دانشگاه و متخصصان تاريخ.

4. برگزاري جلسات دفاعيه پروژه‌ها در دو قالب جلسات عمومي و تخصصي.

5. آشنايي با ساختار بودجه‌ريزي پروژه‌ها.

6. تجربه نظارت علمي بر سير پروژه‌ها و ارتباط با مجريان طرح‌ها.

 

عناوين فعاليت‌هاي پژوهشي با رويكرد « مطالعات شرق اسلامي» :

 

* عناوين فعاليت هاي پژوهشي انجام يافته تا سال 1387:

با تصويب نام جديد «گروه مطالعات شرق اسلامي» در شوراي عالي پژوهش قم از سال 1385تا 1387، اقدامات زير انجام شده است:

الف. تدوين اصول پايه در مطالعات شرق اسلامي

- تعريف حوزه فرهنگي - مطالعاتي شرق اسلامي.

در يك كار گروه ويژه متشكل از آقايان دكتر شكوهيان، دكتر شانه‌چي، دكتر ضابط و استاد جلالي جلسات پياپي در گروه تشكيل شد و موضوعات مهمي چون تعريف حوزه فرهنگي-مطالعاتی شرق اسلامي، قلمرو جغرافيايي شرق اسلامي، آسيب‌شناسي گروه‌هاي مطالعاتي مشابه و چشم‌اندازهاي آينده گروه بحث و بررسي گرديد كه اين جلسات علمي دو دستاورد داشت:

• تهيه و تنظيم اصول پايه در مطالعات شرق اسلامي در 130 صفحه.

• پروژه درآمدي بر مطالعات شرق اسلامي كه با هدف شناسايي مراكز مطالعاتي شرق اسلامي، آثار منتشره در موضوع شرق اسلامي اعم از كتب و مقالات، تاريخچه اجمالي سياسي كشورهاي تعيين شده در تعريف شرق اسلامي كه در 450 صفحه در فاصله سال‌هاي 1386- 1388 آماده شده است.

ب. تعريف پروژه‌هاي مرتبط با مطالعات شرق اسلامي

1. دولت شيعي سربداران (1385- 1387)

طراحي اين پروژه به هدف آشنايي با يكي از نهضت‌هاي شيعي مهم و تأثيرگذار در ايران كه پايه‌گذار نهضت‌ها و دولت‌هاي شيعي ديگر در فاصله سده‌هاي هشتم تا دهم هجري بود. سرانجام به تشكيل بزرگترين دولت شيعي يعني صفويان كه سرنوشت تازه‌اي را براي تاريخ ايران كنوني به عنوان كهن‌ترين بخش شرق اسلامي رقم زد. انجام گرفت كه در 280 صفحه آماده شد.

2. تعامل دو فرهنگ ايراني و شيعي (1384- 1387)

اين پروژه نيز كه از كلان پروژه‌هاي گروه است هر چند پيش از سال 1385 آغاز شده اما موضوعات بررسي شده در آن چشم‌اندازهاي تازه‌اي را در روند مطالعات شرق اسلامي به ويژه ايران گشوده و هم اينك در 950 صفحه تنظيم گرديده است.

3. كارنامه حوزه‌هاي شيعه (1385- 1387)

اين پروژه كه با عنوان «بررسي مقاطع شكوفايي حوزه‌هاي شيعه» آغاز شد تاكنون تأليفات علمي حوزه‌هاي شيعه از سده 3 تا 12 در قالب جدول‌هاي گوناگون و بر اساس كتاب «الذريعه آقا بزرگ تهراني» تنظيم شده است. جدول‌ها حاوي نام‌هاي عالمان شيعه، تأليفات آن‌ها، گرايش‌هاي علمي به تفكيك تأليفات مي‌باشد كه 500 صفحه جدول آماده شده و هم اكنون سده‌هاي 13 و 14 نيز در حال تنظيم است.

اين كارنامه علمي مي‌تواند بخش مهمي از تاريخ علم وتحولات آن را در شرق اسلامي ( به ويژه ايران) نشان دهد.

4. پيدايش خاندان‌هاي علمي در تمدن اسلامي (1385- 1387)

پيدايش خاندان‌هاي علمي در شرق اسلامي يكي از عوامل مهم پويايي علم و فرهنگ بوده است. اين پروژه از سده اول تا هشتم هجري به اين موضوع پرداخته و چگونگي انحطاط آن‌ها را نشان داده و در 250  صفحه آماده شده است.

5.  پيدايش شهرهاي علمي در تمدن اسلامي (1385- 1387)

شهرهاي علمي در تمدن اسلامي نقش حياتي داشته‌اند. شرق اسلامي مركز پيدايش شهرهاي بزرگ علمي بوده است در اين ميان شهرهاي بلخ، نيشابور، بغداد و قاهره نقش‌هاي مهمي داشته‌اند. در اين پروژه به زيرساخت‌هاي پيدايش شهرهاي علمي و عوامل شكوفايي و انحطاط آن پرداخته كه در 150 صفحه آماده شده است.

 

* عناوين فعاليت‌هاي پژوهشي سال 1388 :

1. انتشار يك شماره گاهنامه مطالعات شرق اسلامي.

2. برگزاري چهار همايش فصلي در موضوع ايران، افغانستان، آسياي ميانه، هند و پاكستان.

3. حمايت مالي از چهار پايان‌نامه كارشناسي ارشد در موضوع مطالعات شرق اسلامي.

4. تهيه و تدوين مدخل‌هاي مطالعاتي دائره المعارف شرق اسلامي.

5. تشكيل پارك علمي مطالعات شرق اسلامي در هفته پژوهش.

6. انجام سفر مطالعاتي به هند با هدف كشف و بازبيني ظرفيت‌هاي علمي- ديني شرق اسلامي. در اين سفر مطالعاتي‌اعضاي هيئت علمي گروه‌هاي علوم قرآني، جامعه‌شناسي و اقتصاد نيز مشاركت خواهند كرد.