معرفی

در سال 1373 بنا به نيازهاي روز جامعه و در جهت ايجاد بستري هدفمند و نظام‌مند از پژوهشهاي فقهي، گروه فقه راه‌اندازي شد و دستاوردهاي گروه فقه در دو بخش فقه پويا و فقه پايه طبقه‌بندي مي‌شود. اين تقسيم‌بندي همانطور كه از نام آن پيداست، بنابر موضوع طرحهاي تحقيقاتي انجام گرفته است. آخرين طرح بخش فقه پايه «طرح ولايت فقيه از منظر فقهاي بزرگ» بود كه چند تن از محققين با سابقه دفتر متكفّل انجام اين طرح بوده‌اند و در حال حاضر اين گروه به فعاليت پژوهشي خود مشغول است.

آنچه كه بعنوان هدف براي گروه پژوهشي فقه در حال حاضر مي‌توان عنوان كرد عبارت است از بالندگي و رشد كمي و كيفي فراآيند استنباط و كاركردهاي آن كه بعنوان بستر حركت در مباحث جديد و مرتبط با علم اصول مورد مطالعه قرار مي‌گيرد.

ساختار

در كنار اعضاي شوراي علمي گروه فقه، تعدادي از محققان برجسته و صاحب نظر حوزه و دانشگاه كه سوابق درخشان و تجارب ارزشمندي در زمينه امور پژوهشي - تحقيقي مرتبط با فقه دارند، در طرحهاي پژوهشي گروه مشاركت و حضور فعال داشته و در مجموع شمار قابل توجهي از پژوهشگران گروه فقه از اعضاي هيأت علمي دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي مي‌باشند.

اهداف

كمك به نوسازي، توانمند سازي وكار آمد نمودن پژوهش‌هاي فقهي

آماده سازي بستري مناسب جهت پاسخگويي به شبهات

اجراي پژوهشهاي بنيادي، كاربردي، ميان رشته‌اي و تطبيقي در زمينه قلمرو، مباني، اصول، الگوها، نظريه‌ها و مسائل فقهي در جهت تامين نيازهاي جامعه ديني و مديريت كلان نظام اسلامي

ارتباط و همكاري فعال باشخصيت‌ها، سازمان‌ها، نهادها، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مؤسسات علمي- پژوهشي دولتي و خصوصي در داخل و خارج كشور در حوزه مباني فقه

آماده‌سازي و انتشار فرآورده‌هاي پژوهشي در قالب كتاب، نشريه، رسانه‌هاي ديداري و شنيداري، نرم افزار و پايگاه اطلاع‌رساني در حوزه مباني فقه با بهره‌وري از ذخاير علمي حوزه‌هاي علميه.

محورهاي اصلي پژوهش:

الف - مطالعات تطبيقي فقه و اصول فقه مذاهب اسلامي

ب - اصول فقه معاصر

پ - فقه و مسائل مستحدثه پزشكي

الف - مطالعات تطبيقي فقه و اصول فقه مذاهب اسلامي

رشد، تكامل و تدوين هر يك از دانش‌هاي اصول فقه و فقه در هر يك از دو مكتب شيعي و سني در فضا و شرايط و با اهداف، رويكردها و مشخصه‌هاي ويژه خودش صورت پذيرفته و در نتيجه محصولي متفاوت نيز فرا روي نهاده است.

در چنين شرايطي پژوهش و مطالعه تطبيقي ميان دو مكتب شيعه و سني در عرصه‌هاي فقه و اصول فقه ضرورتي حتمي به نظر مي‌رسد.

پرداختن به مقوله‌اي چنين پراهميت مي‌تواند زمينه‌هايي گوناگون را دربر گيرد و در دراز مدت و كوتاه مدت به اهدافي همچون روشن شدن عرصه‌هاي قرابت محتوايي اصول و فقه شيعي و سني، تبيين و تحديد نقاط قوت و نقاط آسيب در هر يك از دو مقوله اصول شيعه و سني، آشنايي با تجربه فقه سني در عرصه‌هاي حكومتي و در برخورد با مسائل زندگي مردم، پي‌جويي تبادل‌ها و تقابل‌ها در هر يك از دو دانش فقه و اصول، زمينه‌سازي براي شكل‌گيري ادبياتي همگرايانه، بازشناسي ساز و كارهاي اجتهاد در پرتو ادبيات همگرايانه، فراهم نهادن امكان شكل‌گيري تلاش‌هاي مشترك در رويارويي با پرسمانهاي نوپيدا، كمك به تقريب مذاهب از رهگذر تمركز بر نقاط اشتراك در متد استنباط و نيز در فروع فقه، تسريع در حل دشواري‌هاي فراروي فقه شيعه از رهگذر داد و ستد با فقه سني، نشر آثاري كه انديشه تقريب و ادبيات تقريب را تقويت مي‌كند.

ب - اصول فقه معاصر

جايگاه علم اصول از قرون اوليه اسلامي همواره به هر عنوان و نامي كه از آن ياد شده تقريباً ثابت و برقرار بوده‌است. پژوهشگران جوان اين زمان مي‌بايد نيازهاي علمي و عملي عصر در راستاي پيشرفتهاي جهاني را تشخيص داده و اهداف متعالي خود را روشن‌بينانه‌تر دنبال كنند. به رسم مثال سبك‌شناسي مدرن، و روش‌شناسي اخير را مدّ نظر و با اين علم تطبيق دهند. متدولژي اصول يا روش‌شناسي علم اصول را با ساير روشها تقارن و به بررسي بگذارند. همچنين برخي از مباحث آن را با هرمنوتيك و مفاد آن تطبيق دهند.

پ - فقه و مسائل مستحدثه پزشكي

در عصر جديد با تمدني  سروكار داريم كه با زايش تحولات چشمگير علمي و فني در تمامي عرصه‌ها و قلمرو‌ها افزون بر ايجاد فرآورده‌ها و دستاوردهاي نوپيدا مسائل و نگاه‌هاي تازه‌اي نيز در حوزه‌هاي مختلف معرفتي به وجود آورده است. به گونه‌اي كه مسائل و چالش‌هاي جديدي را فرا روي انديشمندان ديني گشوده و در قلمرو فرهنگ اسلامي به ويژه در سده‌ي اخير عالمان مسلمان بخشي از توان خود را مبذول هماوردي با آنها نموده‌اند.

پاسخ‌يابي و پاسخ‌گويي به مسائل مستحدثه و نوپيدا اگر چه در اعصار مختلف در ميان فقيهان، امري رايج بوده، اما در يك سده گذشته، با گسترش علوم و تحولات فرهنگي، صنعتي، اجتماعي... شدت يافته و يكي از حوزه‌هاي مرتبط با مسائل نوپيدا «مسائل پزشكي» است.

کارنامه تلاش

عناوين فعاليت‌هاي پژوهشي انجام يافته:

1. درآمدي بر عرف

2. حضانت

3. مباني فقهي تصوير (سينما در ساحت فقه)

4. سيماي اولياء در سينما

5. مباني صدق و كذب در سينما

6. عناصر تعيين كننده در حل مسائل مستحدثه

7. بررسي برخي از مباحث تلقيح

8. بررسي احكام فقهي سقط جنين و كنترل مواليد

9. نگاهي به مباني فقهي كالبد شكافي

10. فسخ نكاح با امراض مسري

11. بررسي فقهي پديده غنا

12. كاوشي در مباني هنرهاي تصويري

13. پيوند اعضا و احكام و نظريه‌ها درباره آن

14. با كاروان فقه اسلامي

15. بررسي ثبات و تغييرپذيري احكام از نظر فقهاي معاصر

16. رابطه فقه با علوم قرآن

17. ارتباط فقه با علم كلام

18. تمايز فقهي زن و مرد

19. جايگاه مصلحت در فقه

20. فقه و مصالح عرفي

21. امر به معروف در ترازوي تاريخ

22. ازدواج موقت در آيينه فقه شيعه

23. بررسي احكام تعدد زوجات

24. مفهوم حكومت ديني در گفتمان فقهي

25. شاخص‌هاي معرفت بيروني فقها

26. فقه معاصر (دفتر اول مسائل مستحدثه پزشكي)

27. فقه معاصر (دفتر دوم مسائل مستحدثه پزشكي)

28. شبيه سازي از نظر فقه و حقوق اسلامي

29. نگاهي به يائسگي و آراء فقهي آن

30. مقايسه تطبيقي مرگ و زندگي در متون ديني ـ پزشكي

31. استناد به احاديث نبوي در مباحث پزشكي و درمان

32. معجم كاربردي علم اصول(فاز دوم)

33. بررسي نظريه ضرورت و اضطرار و جايگاه آن در فقه اسلامي

34. محورهاي مشترك هرمنوتيك و علم اصول

35. بررسي صلح و جنگ و مخاصمات مسلحانه از نظر اسلام و نظام حقوق بين‌المللي

پروژه های در دست اجرا

1. راه كارهاي پويايي فقه از ديدگاه امام خميني (ره)

2. مباني حقوق بشر در فقه

3. مباني فقهي محيط زيست

4. ساز وكارهاي تحول در مكانيزم اجتهاد

5. شبهه‌شناسي ديات، حدود و قصاص

6. بررسي سير تحول انديشه فقهي در عصر مدرنيته

7. آشنايي با مكاتب فقهي

8. المعجم التطبيقي للقواعد الاصوليه في فقه الاماميه (فاز اول)

9. فقه، جهاني‌سازي و چالش‌ها

10. سير تحول تقليد در فقه اماميه (با نگاه به فقه اهل سنت)

11. بررسي احكام فقهي و حقوقي وارد كردن صدمات روحي

12. بررسي فقهي و حقوقي مالكيت معنوي

13. بررسي تأثير لوازم حكم بر اجتهاد