معرفی

باورها و ارزش‌هاي ديني هر اندازه «زنده» و تاثيرگذار باشد، پرسش برمي‌انگيزد. پرسش‌گري‌ها نيز از هر دريچه‌اي راه مي‌يابد و با هر بهانه‌اي مي‌رويد. به ويژه با ظهور عصر جديد، توجّه و تخاطب با اديان و انديشه‌هاي قدسي صدچندان شده‌است.

 امروز انديشه‌ي شيعي در ايران در معرض بازخواني‌ها و پرسش‌گري‌هاي روزافزوني قرار گرفته است. بدين جهت رسالت نهادهايي مانند دفتر تبليغات، افزون بر شناخت عقايد اسلامي، ارزيابي انديشه‌ها و پاسخ‌گويي به پرسش‌هاي تازه را نيز شامل مي‌شود.

گروه فلسفه و كلام از آغاز تولّد، به اين دو ساحت خطير، توجّهي توأمان داشته است. همان‌گونه كه واكاوي منطق، فلسفه‌ و كلام اسلامي در برنامه‌هاي آموزشي گنجانده شده، مطالعه‌ي منطق و كلام جديد و فلسفه‌ي غرب نيز از ياد نرفته است.

به گزارش مراكز معتبر جمعيت‌شناسي جهان، در هر سه روز، يك آيين و كيش جديد متولّد مي‌شود. در اين‌ دهكده‌ي پرشتاب جهاني، براي استمرار انديشه‌ي اسلامي بايد هر روز بر عمق مطالعات و دقّت توليدات افزود. نه تنها تكرار و توقّف كه حتّي رشد كُند هم خطرآفرين است. اين گروه با وقوف بر خطراتي اين چنين، طلّاب را گام به گام با دنياي مدرن و نيازهاي فكري آن آشنا مي‌سازد.

از ديگرسو تنفّس در فضاي فكري مشهد، اندكي با ديگر حوزه‌ها تفاوت دارد. استمراربخشي آرام و منطقي به گفت‌وگوي دوست‌داران فلسفه‌ي اسلامي و دل‌بستگان مكتب تفكيك به آساني صورت نمي‌پذيرد. اين گروه در ابعادي قابل توجّه توانسته است از نگراني دو طرف كاسته و بر غناي انديشه در اين سلسله گفت‌وگوها بيفزايد.

گروه فلسفه و كلام اسلامي از سال 1373 با ارائه‌ي تك‌درس‌هايي در زمينه‌ي تاريخ فلسفه و منطق جديد فعّال شد. از آن پس علاوه بر نشست‌هاي علمي، در قالب دوره‌هاي تخصّصي نيز به جذب دانش‌پژوه پرداخته است. اين دانش‌پژوهان با گذراندن دوره‌ها و كسب دانش‌ها و مهارت‌هاي لازم به مدرّساني ارزنده تبديل شده‌اند. فلسفه‌هاي اسلامي(سينوي و صدرايي)، غرب و مضاف، منطق كلاسيك و جديد، كلام اسلامي و جديد و معرفت‌شناسي بر اساس نياز و در طرح‌هايي جداگانه به دانش‌پژوهان آموخته مي‌شود.

اهداف

گروه آموزشي فلسفه «توسعه علوم عقلی در حوزه و سامان‌دهی دفاع عقلانی از ساحت دین در برابر شبهات فلسفی و معرفت‌شناختی» و گروه آموزشي دين پژوهي و كلام اسلامي «آموزش نظام‌مند دانش‌پژوهان جوان و مستعد حوزه علميه و پرورش متكلمان جديد شيعي»  را هدف آموزش هاي خود قرار داده اند .

  کارنامه تلاش

در اينجا مناسب است مروري هم بر فعاليتهاي گروه فلسفه و كلام اسلامي داشته باشيم:

- طرّاحي و برگزاري دوره‌ي عالي دين‌پژوهي و كلام اسلامي (دومين دوره‌ي آن در حال برگزاري است)

- طرّاحي و برگزاري دوره‌ي عالي فلسفه (هفت دوره)

- طرّاحي و برگزاري دوره‌ي عمومي فلسفه (پنج دوره)

- طرّاحي و برگزاري دوره‌ي نيمه‌حضوري فلسفه (يك دوره)

- طرّاحي و برگزاري تك‌درس‌هاي علوم عقلي از قبيل: معرفت‌شناسي، منطق رياضي، فلسفه‌ي علم، فلسفه‌ي اخلاق و...

- طرّاحي و تشكيل حلقه‌ي علمي حكمت

- طرّاحي و تشكيل حلقه‌ي علمي كلام و دين‌پژوهي

- نشست‌هاي علمي (هم‌انديشي انديشه‌هاي نو در فلسفه‌ي اسلامي، هم‌انديشي انديشه‌هاي نو در كلام اسلامي، همايش يك روزه‌ي نهضت نرم‌افزاري و توليد علم، نشست‌ علم و دين، بررسي تطبيقي عرفان اسلامي و مسيحيت توسط پروفسور رونالد پيچ از آلمان و...)

- آماده‌سازي بيش از 40 عنوان جزوه، 53 نوار صوتي و 60 نوار تصويري پيرامون موضوع‌هاي فلسفي.

حلقه حکمت

انتقال آموزه‌هاي فلسفي، آسان‌تر از فهم و دريافت آن نيست. چه بسيار فيلسوفاني كه كوله‌باري از فرزانگي را نانوشته، به سراي ديگر برده‌اند. صعوبت امر، در مباحث فلسفي، دوسويه و بلكه چندسويه است. آميزش مفاهيم فلسفي در متون و مدارس الهياتي، صيد مرواريد حكمت را بس دشوار مي‌نمايد.

بي‌جهت نبوده است كه بزرگاني هم‌چون بوعلي‌سينا براي دريافت آراي حكمي، نه تنها به قرائت و تلاش، كه گاه به تضرّع و نيايش پناه مي‌برده‌اند.

«گفت‌وگو» و «نوشتار» به عنوان دو عامل ابهام‌زدا و معرفت‌بخش به‌خوبي مي‌تواند به ياري آموزش و پژوهش فلسفي بيايد. «فيلسوفان شفاهي» و «آراي سخت‌فهم و رازآميز»، هر دو در موقعيت‌هاي دور از نطق و كتاب، رونق و كاركرد مي‌يافته‌اند.

براي اين‌كه دچار آسيب‌هاي فكري نشويم، بايد هرچه بيش‌تر به الگوهاي شفّاف گفت‌وگو و نوشتن نزديك شويم.

به عنوان نمونه مي‌توان به درخشش مثال‌زدني مرحوم علّامه طباطبايي با ايجاد حلقه‌ي گفت‌وگو با شاگرداني هم‌چون استادشهيد مطهري و شهيد دكتربهشتي و با رقيباني مانند پروفسور هانري‌كربن و روشن‌فكران جامعه‌گرا اشاره نمود. تأثير اين گفت‌وگوها را حتّي در نثر «اصول فلسفه و روش رئاليسم» نيز مي‌توان مشاهده كرد.

حوزه‌ي علميه‌ي مشهد با وجود گرايش‌هاي فلسفي ـ كلامي گوناگون و گاه متضاد، نياز مبرمي به احياي سنّت مباحثه دارد. در اين ديار، رگه‌هايي از پرماجراي فيلسوفان، متكلّمان، عارفان، فقيهان، اصوليان، اخباريان، اهل‌رأي، اهل‌حديث و...به چشم مي‌آيد. امّا متأسّفانه بستري كه بتواند گفت‌وگويي، پيوسته و آرام را ميان اين گرايش‌ها سامان دهد، فراهم نشده‌است.

دفتر تبليغات، با توجّه به آموزش هم‌زباني و هم‌دلي در لايه‌هاي زيرين حوزه، به عمق و دقّت انديشه‌هاي ديني همّت گمارده است.

نمونه‌هايي از مباحث و موضوعات حلقه‌ي علمي حكمت (شاخه‌ي برادران)

- عقل

- نقدي برنقد مقالات صراط

- ضرورت فلسفه

- مفاهيم ذهني، نقد مقاله" ساختار ديالكتيكي فلسفه اسلامي وجايگاه دانش سياسي"

- توصيف اصالت وجود واصالت ماهيت

- فارابي وسياست

- فوائد وكارايي فلسفه اسلامي

- كرسي نظريه پردازي(تاثيرمباني فلسفي امام در تفسير متون)

- كرسي نظريه پردازي(دانش خطا شناسي)

- عقل عملي در قلمرو سياست و مدنيت

- معاد صدرايي، شبهات فلسفه(1)

- وجود ذهني درنظر ابن سينا وفخر رازي

- معاد

- پارادوكس دروغگو

- شبهات فلسفه(2)

- وجود ذهني درنظر ابن سينا وفخر رازي

- ديدار با آيت الله علمي اردبيلي

- ديدار با آيت الله العظمي زنجاني

- كرسي نظريه پردازي (تأثير حسن وقبح عقلي در اخلاق اسلامي )

- كرسي نظريه پردازي (نفس در فلسفه اسلامي ) استاد عبوديت

- نقد وبررسي مقاله مفهوم وجود

- مقاله اصالت وجود وعينيت ماهيت

حلقه‌ي علمي حكمت (شاخه‌ي خواهران)

- معرفت شناسي

- ابن سينا وابتكارات فلسفي

- برداشت‌هاي فلسفي در سيره نبوي بحث آزاد

-  اشاره اجمالي به علم امام

-  معراج

-  هم انديشي انديشه‌هاي نو در كلام اسلامي

- نقد وبررسي حيات عارفانه

-  سير تحول هرمنوتيك

-  دين پژوهي اعيان ثابته

-  حسن وقبح عقلي

- بحث آزاد
- جهان بيني فلسفي

- معرفت نفس

- رويكرد شناسي متكلمان در تبيين اهداف و كاركردهاي بعثت

-  مقايسه تطبيقي تناسخ و رجعت

- نفس در عرفان شيعي آسيب شناسي  حلقه و برنامه ريزي هم انديشي

-  معرفت شناسي صدرايي

حلقه علمی کلام و دین پژوهی

دانش كلام، به تعريف، روشن‌سازي، اثبات(خردگرايانه و نابخردگرايانه) و دفاع از عقايد ديني مي‌پردازد. اين دانش، گذشته از جايگاهش در ميان ديگر علوم اسلامي، نقش فرهنگي ـ تاريخي ويژه‌اي در پيشرفت تمدّن اسلامي داشته است.

گرايش‌هاي جريان‌ساز كلامي، افت‌وخيزهاي فراواني را در تاريخ موجب شده‌اند، و از اين رو نقش عالمان در مرزباني عقايد و ارزش‌هاي ديني تا بسيار بزرگ دانسته شده‌است.

دانش كلام در ميان مسلمانان جايگاهي ويژه‌اي داشته و منشأ حسّاس‌‌ترين تغييرها و آمد و شدها در ميان جامعه‌ي اسلامي بوده است. به‌گونه‌اي كه برخي مسائل اين دانش با بحث‌هاي فلسفه‌ي سياسي اسلام، نزديكي و هم‌گوني فراواني دارد.

حلقه‌ي علمي كلام، در راستاي گسترش، پشتيباني و سامان‌بخشي مطالعات كلامي در حوزه‌ي مشهد، تشكيل شده‌است. در اين حلقه، طلّاب توانا در زمينه‌ي گفت‌وگوهاي كلامي، با انديشه‌هاي باز و پويا گرد هم مي‌آيند و يافته‌هاي خويش را رشتة تحرير درمي‌آورند. تمركز بر شفّاف‌سازي، گزيده‌نويسي و نوپردازي در طرح و بررسي آراي كلامي از اصلي‌ترين فعاليتهاي اين حلقه به شمار مي‌رود.

امروزه با وجود رسانه‌هاي فراگير جهاني مرزهاي جغرافيايي درنورديده شده و هجمه‌ي انديشه‌هاي گوناگون به راحتي جوانان را هدف قرار مي‌دهد. حسّاسيت بحث‌هاي كلامي در روزگار ما بسي بيشتر از روزگار پيشينيان ماست. امّا متأسفانه بايد گفت دغدغه و اهتمام آنان فراتر و بيش‌تر از ما بوده است.

حلقه‌ي كلام، اميد دارد با طرح جالب و به‌روز پرسش‌هاي كلامي، گامي فراتر از نيازهاي امروز بردارد، و تنها به پاسخ‌گويي نپرداخته و به طرح پرسش‌هاي پيش‌بينانه نيز اهتمام بگمارد.

نمونه‌هايي از مباحث و موضوعات حلقه‌ي علمي كلام و دين پژوهي

- شر از ديد گاه قرآن وحديث

- نفي توحيد باادله توحيد

- نقد مباحث سياسي مطرح شده در تبليغات دشمنان

- تحليل محتوايي از شبهات كلامي در تبليغات دشمنان

-  نگاهي به كتب اهل سنت در مسأله متعه

- شيعه از ارتداد تا حقانيت

-  پاسخ به شبهات دشمنان مبني بر كفر شيعه

-  فرايند استبصار درمنطقه وجهان

-  اختلاف در فهم قرآن با ابزار عقل

-  توانمندي عرفان اسلامي در مقابل عرفان‌هاي وارداتي

-  نقد مهدويت التقاطي

- مهدويت و خرافات

- نقش اسباب رزق از ديدگاه اسلام

-  تفويض و امر بين الامرين

- تحريف‌ناپذيري قرآن

- ارزيابي روش دعوت وهابيت از ديدگاه اسلام

-  بررسي عملكرد حلقه بيان كاستي‌ها و اشكالات و ارائه پيشنهاد (خودارزيابي)

-  روابط پنهان عالم هستي(علوم غريبه)

-  بررسي موضوعات بايسته پژوهش در عرصه كلام

- بررسي آموزش‌هاي بايسته در حوزه كلام

-  متون برتر آموزشي برتر در حوزه كلام

- بداء در بحار