صفحه اصلی فعاليتها طرحهاي پژوهشي
طرح‏هاي پژوهشي مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط مديريت اطلاع رساني سايت   
شنبه ، 26 ارديبهشت 1388 ، 15:34

چكيده برخي از طرح‏هاي پژوهشي معاونت پژوهش دفتر تبليغات اسلامي خراسان رضوي:

 فلسفه


عنوان: بررسی ها انتقادی درباره ی منطق فهم و معرفت دینی و راه های بازسازی آن

* ایده مرکزی این طرح بر مبنای انگاره زیر شکل گرفته است:

یکی از مهم ترین مباحث مطرح شده در دوره ی معاصر مباحث معرفت شناسی دینی و نیز فهم دینی است. کثرت مباحث هرمنوتیکی در دو دهه‏ی گذشته و نیز کثرت ترجمه های انجام شده از معرفت شناسان دینی غربی در همین دوره حكایت از تمرکز ویژه متفکران مسلمان ایرانی بر دو نقطه «فهم» و «معرفت» دینی دارد. در حوزه تعریف و امکان فهم دینی و نیز مکانیزم‏های تفسیر فهم و معرفت دینی در ادبیات دین‏پژوهی کشورمان، مباحث فراوانی مطرح شده است (که همان ها نیز نیاز به بررسی انتقادی جدی دارد) اما در حوزه تبیین «نظام منطقی فهم و معرفت دینی» کمتر مباحث جدی‏ای طرح گردیده است.
مباحث مربوط به دانش هرمنوتیک به گونه‏ای که در کشور ما مطرح شده، بیشتر جنبه فلسفی داشته است نه جنبه منطقی- روش شناختی. هدف در این طرح این است که ضمن توجه به مباحث فلسفی درباره فهم و معرفت دینی و رابطه‏ی آنها با مباحث روش‏شناختی فهم و معرفت دینی، بیشتر بر مباحث منطقی و روش شناختی تمرکز حاصل شود.
بر این مبنا فصول اصلی تحقیق را موارد زیر تشکیل داده است:
- آسیب شناسی منطقی و روش شناسی فهم دینی در عصر حاضر (با تاکید بر مباحث مطرح شده در ایران اسلامی معاصر در دو دهه گذشته)
- بررسی و نقد منطقی- روش شناختی عالمان مسلمان در دوره معاصر درباره فهم متن.
- راه های بازسازی منطق و روش شناسی فهم دینی در عصر حاضر.
به طور طبیعی برای تکمیل مباحث یادشده، مروری بر مهم ترین نحله های هرمنوتیکی، بویژه نحله های روش گرا (متدولوژیک) خواهد شد و همینطور به بررسی تطبیقی آراء عالمان مسلمان در دوره معاصر و نحله های هرمنوتیکی یاد شده پرداخته خواهدشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
عنوان: مدل هاي احياء‌فكر ديني در جامعه اسلامي معاصر
* نخستین گام ها در طراحی و برنامه ریزی این پروژه در سالهای 83-82 برداشته شد. ایده اولیه ی طرح بر این مبنا شکل گرفت که: از صدر تاریخ تمدن اسلامی تاکنون اندیشمندان و متفکران بسیاری بوده اند که در موقعیت های مختلف ادعا کرده اند تعالیم و آموزه های دینی و یا جریان دینداری در جامعه اسلامی دچار انحطاط و یا انحراف گردیده است وباید نقشه ای برای احیاء دین و دینداری ارایه نمود. مدل های احیاء در گذشته تاریخ تمدن اسلامی بسیار متنوع می باشد، برخی مدل ها را می توان «عمل گرا»، پاره ای دیگر را «هویت گرا» و بخشی را نیز «معرفت گرا» نام گذاری نمود.
نکته جالب توجه این است که در دوره معاصر مدل های احیاء به سمت مدل های «معرفت گرا» گرایش بیشتری یافته اند. در این مدل ها که پس از سیدجمال الدین اسدآبادی و بویژه از سوي اقبال لاهوری مطرح گردیده، پروژه احیاء و بازسازی دین عمدتاً بر پایه ی احیاء و بازسازی «اندیشه و معرفت دینی» طراحی و پیگیری می گردد.
نواندیشان جدید مسلمان در کشورهای عربی، انگلیسی زبان و فارسی زبان علیرغم تنوع و تکثری که در آراء و افکارشان به چشم می خورد، عمدتاً بر یک نکته توافق ضمنی دارند و آن این است که برای اصلاح و بازسازی دینی و دینداری در دنیای معاصر باید فهم های دینی را شستشو داد. در این صورت می توان به آینده حیات دین و دینداری امیدواری یافت.
در پروژه حاضر نمونه های برجسته اصلاح طلبان و احیاءگران دینی (در معنای وسیع آن) از میان متفکران معاصر مسلمان در کشورهای مختلف اسلامی گزینش گردیده و مدل «معرفت محور» آنان در احیاء و اصلاح دینی مورد مداقه قرار گرفته است. در میان این شخصیت ها می توان به نمونه هایی چون «اقبال لاهوری»، «استاد مطهری»، «عبدالکریم سروش»، «محمدعابد الجابری»، «محمد آرکون»، «حسن صنفی» و غیره اشاره نمود.
نام ابتکاری که مجری این طرح برای تمیز پروژه ی احیاگری این گروه انتخاب نموده است عبارت است از «پروژه شناخت درمانی»
ایده اساسی این طرح بر این نکته استوار گردیده که احیاگران و اصلاح گرایان دینی معاصر بیشتر بر مبنای شناخت درمانی به ترمیم   آسیب های دینی در جامعه اسلامی مبادرت می کنند. این ایده اصلی البته در دستگاه فکری هر یک از افراد نامبرده تعین و تشخص ویژه ای می یابد و هدف نهایی از اجرای این پروژه برملانمودن ویژگی های مدل ها و قالب های فکری خاص هر یک از آنان است.




 ادب و هنر 

عنوان: تأثير انديشه هاي امامان(ع) در شعر شاعران شيعه
*شناسايي پديده‌ي مهم و تأثيرگذار شعر شيعه و اهميت جايگاه آن در تبيين و تبليغ آرمان‌هاي والاي مكتبي امامان شيعه (ع).
*تأثيرپذيري مضامين و ساختار شعري شاعران شيعه از انديشه‌هاي ناب پيشوايان معصوم شيعه (ع)
*جريان شناسي شعر متعهد شيعه: شناسايي مباني فكري و ايدئولوژيك تعهد و التزام در ادبيات شيعه، پيوند متقابل اين مفهوم با ديگر مفاهيم ديني شيعه (تقيه، رهبري و حكومت، عدالت اجتماعي و...)
*آشنايي با گنجينه‌ي ادبي شيعه در عرصه‌ي آفرينش شعر شاعران شيعي و جايگاه آن در  ادبيات سياسي و متعهد.
*فراهم ساختن زمينه و مواد و عناصر لازم براي نگارش تاريخ ادبيات شيعه.
*الگوسازي مناسب براي نسل جديد شاعران متعهد و انقلابي مسلمان و شيعي.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
عنوان: زيبايي شناسي آيات قرآن

* زيبايي‌شناسي از مباحث بنيادين در حوزه زبان و ادبيات است و از آنجا كه براي فهم اعجاز قرآن امري لازم است، بايد رويكرد مجدد و در عين حال نقادانه به آن داشت.
* تا كنون بحثي جامع در حوزه‌هاي آوايي، واژگاني و معنايي و بافتي آيات قرآن صورت نگرفته است و هر آنچه انجام پذيرفته از ديدگاه بلاغت سنتي بوده است، لذا اين پژوهش در حوزه‌هاي مذكور جامع مي‌باشد.
* از جمله اهداف اين طرح تبيين معجزه بودن قرآن در حوزه‌ي فصاحت و بلاغت است.
* پژوهشگر تلاش مي‌كند تا با توجه به زبان‌شناسي و نقد ادبي جديد به نگاهي تازه دست‏يابد.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
عنوان: سينماي ديني و دين در سينما
*جستجو در مباني نظري سينماي ديني با رويكرد به مباني تئوريك و زيبايي‌شناسي ديني.
*بررسي و شناخت اصول بنيادي و ساختار هنري و استوار سينماي ديني و تفاوت آن با دين در سينما (نمودهاي سطحي و غير محتوايي دين بر پرده‌ي سينما)
*بررسي نقاط مثبت و منفي و تأثيرات روان‌شناختي و جامعه‌شناسانه رويكرد سينماي ايران به آموزه‌هاي ديني و راهكارهاي اصلاحي.
*تئوري‌سازي و نظريه پردازي بنيادي در مقوله‌هاي كليدي سينماي ديني به منظور بهره‌برداري هنرمندان مسلمان و متعهد.
*بررسي سينماي ديني تحت عنوان احتمالي ژانر با ساير عناوين مطرح شده از جمله سينماي معناگرا، معنوي، اخلاقي و...
*بررسي جايگاه ممتاز سينماي ديني در انتقال هنرمندانه و غير مستقيم آموزه‌ها و تعاليم ديني در دنياي معاصر و بهره‌برداري بهينه از آن.


علوم اجتماعي


عنوان: جامعه شناسي انواع دينداري

اين تحقيق درصدد است ازطريق چشم اندازجامعه شناختي،نگاهي نو و متفاوت رادرحوزه جامعه شناسي دين مطرح سازد. بحث”انواع دينداري“،ضمن طرح اين ديدگاه، مي كوشد فضاي دو وجهي تحليل هاي  اين حوزه رابه چالش بكشد و به اين منظورطي يك تحقيق تجربي كوشيده است تا انواع دينداري دربين دانشجويان رامورد مطالعه قراردهد.
تدقيق درتعريف دين، ابعاددين و به طورعميق تر تقسيم بنديهاي انواع دينداري، مقدمات ضروري براي دستيابي به هدف فوق بوده است،كه مبتني برآن دوازده تقسيم بندي راجع به انواع دينداري مطرح شده و مورد بررسي و نقادي قرارگرفته ودرنهايت،تقسيم بندي انواع دينداري ازمنظراين تحقيق ارائه شده است. براين اساس، براي دينداري دوسطح مركزي وپيراموني درنظرگرفته شده،كه درلايه  مركزي دينداري مبتني بر ابعاد اصلي دين (مناسك،باورها،وتجربه ديني) ودرلايه هاي پيراموني انواع دينداري ايدئولوژيك- غيرايدئولوژيك؛رسمي- غيررسمي؛سنتي - پويا؛باواسطه -  بي واسطه(به علاوه ميزان پيروي ازروحانيت) مطرح شده است.
چارچوب نظري تحقيق بااستفاده ازرهيافت نظري”برگرولاكمن“درحوزه شناخت،كوشيده است انواع دينداري را در ”واقعيت روزمره زندگي“ مورد تحليل قرار دهد؛كه نكات مهم اين رهيافت،طرح نظري تحقيق راشكل داده اندومطابق باآن،مدل تحليلي و فرضيه هاي تحقيق سامان يافته اند.

برپايه اين طرح نظري،”انواع دينداري“متغير وابسته  تحقيق است كه درحالتهاي مختلف يازده وضعيت را در برمي گيرد.فرضيه هاي كلان تحقيق درپنج محوركلي به بررسي رابطه متغيروابسته بامتغيرهاي”ارتباط بارسانه هاي جهاني“،”تعلق به نظام سياسي“،”محيط دانشگاه“،”ارتباط بامراكزوافرادمذهبي”و”ويژگيهاي فردي“مي پردازند.جمعيت آماري اين تحقيق را دانشجويان دانشگاه هاي شهرتهران تشكيل مي دهند،كه ازطريق نمونه گيري چند مرحله اي،تعداد 415 دانشجوي11دانشگاه درشهرتهران نمونه تحقيق براي اين امرمورد پرسش قرار گرفته اند.درمجموع،اين تحقيق نشان مي دهدكه نظام سياسي بيشترين تأثيررابرشكل گيري تمايزميان انواع دينداريهادربين دانشجويان داشته است .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
عنوان: فراتحليل مطالعات پيرامون دينداري

* هنگامي كه تحقيقات و مطالعات در خصوص موضوعي زياد باشد، براي استفاده بهينه از همه آن مطالعات بهترين كار اين است كه نتايج اين مطالعات دسته بندي و طبقه بندي گردند تا محققين بتوانند از نتايج و يافته هاي آنان استفاده كنند.و براي اينكه تحقيقات راهنماي مطالعات  و پژوهش‌هاي بعدي باشند؛ بهترين شيوه اين است كه پژوهش ‌ها و مطالعات مورد بررسي و واكاوي دقيق قرار بگيرند. نقاط قوت و ضعف  آنها مورد توجه قرار گرفته شود، مشخص گردد كه اين تحقيقات به چه عواملي توجه داشته اند و به چه عواملي بي توجه بوده‌اتد؟ چه زمينه هايي از موضوع بيشتر مورد توجه محققين بوده؟ تا از اين رهگذر محققين متوجه شوند كه در كارهاي خود بايستي به چه عوامل و موضوعاتي بايد بيشتر توجه كنند. تا از اين طريق زمينه هاي رشد و توسعه دانش  و نظريات در اين زمينه مهيا شود.پاسخگويي به اين سوالات نيازمند انجام تحقيق و يا تحقيقات متعددي است كه مستلزم  صرف وقت زياد، بكار گيري نيروي انساني منخصص و هزينه هاي گران است. استفاده از تكنيك فراتحليل پاسخي به اين نياز و راه حلي براي اين مشكلات است.
* اهداف گروه از اين مطالعه عبارتست از:
انجام فراتحليل خاص روي تحقيقات انجام شده در حوزه هاي نگرش و گرايش ديني ، جامعه پذيري  ديني ، ابعاد دينداري و اعتقادات ديني
تركيب نتايج عوامل مشترك در هر يك از اين حوزه ها جهت بدست آوردن اندازه اثر متغييرها.
مقايسه نظريات و مدلهاي تحقيق در هر يك از اين حوزه ها  با هم و، شناسايي كم و كاستي هاي هر مدل و استنباط يك مدل جامع و متناسب با شرايط محيطي جامعه خود اين مدلها. 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
عنوان: مفاهيم اجتماعي در تفسير راهنما

  * اين پژوهش در پي آن بوده است  تا با بهره‎گيري از روشهاي علمي، مفاهيم جامعه شناسي را از طريق تفسير راهنما استخراج كرده به صورت گزاره‎هاي منطقي تدوين نمايد. سوال اصلي محققان دراين طرح اين بوده است كه آيا نمي توان نظام اجتماعي رابا رجوع به وحي الهي ساماندهي كرد؟. قطعاً قرآن مجيدكتاب زندگي است و مي توان براساس آيات شريفه آن راه حل بسياري از تضادها و مسائل اجتماعي را با زبان روزاستخراج و زمينه را براي پويايي و رشد اجتماعي و فرهنگي جامعه مهيا كرد. اين رسالت عظيم، دفتر تبليغات اسلامي را بعنوان بهترين مركز توليد انديشه ديني برآن داشت تا از طريق بكارگيري توان علمي محققين خويش طرحي تحت عنوان ‹‹ بررسي تطبيقي مفاهيم اجتماعي در قرآن از طريق تفسيرراهنما›› تعريف و اكنون پس از شش سال تلاش بي وقفه محصول و نتايج آن بعنوان اولين گام پيش روي جامعه علمي قرار گيرد.
در اين طرح از ابتداي شروع، تفسير ارزشمند راهنما به عنوان اساس و مبنا مد نظر قرار گرفت و هر آيه اي كه مباحث اجتماعي در آن وجود داشت علاوه بر تفسير مزبور به سه تفسير مجمع البيان ، نمونه و الميزان نيز مراجعه و گزاره ي مربوطه استخراج و ذيل هرآيه شريفه آورده شده است. مباحثه و نقد گزاره هاي بدست آمده در گروه مربوطه ونيز نقد استاد محترم ناظر از اصول اساسي اين پروژه بوده است.

 

پايگاه هاي اطلاع رساني